Prostaatkanker

Wat is prostaatkanker?

Prostaatkanker is een kwaadaardig gezwel van de prostaat. Kanker van de prostaat komt vooral voor bij oude mannen, meestal tussen de 60-75 jaar maar soms al bij mannen vanaf 50 jaar.

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker onder mannen in de leeftijdsgroep boven de 75 jaar. De aandoening wordt in Nederland jaarlijks bij ongeveer 11.000 mannen vastgesteld. Ongeveer 3.500 mannen sterven per jaar aan de gevolgen van deze ziekte.

De medische term voor prostaatkanker is prostaatcarcinoom.

Symptomen prostaatkanker

De volgende klachten kunnen voorkomen:

  • Moeite met plassen
  • Vaak branderig of pijnlijk gevoel bij plassen
  • Vaker plassen dan normaal
  • Soms bloed bij de urine
  • Soms pijn in de rug of de heup; dit kan veroorzaakt worden door ingroei in het bekken of door uitzaaiingen naar de botten, vooral de ruggewervels
  • Soms uitstralende pijn naar het been (‘ischias’)

Wat is de oorzaak?

De oorzaak van prostaatkanker is niet helemaal bekend. Waarschijnlijk spelen veranderingen in de hormoonhuishouding een rol.
De aandoening kan al op relatief jonge leeftijd een aanvang nemen en uiteindelijk tientallen jaren later klachten geven.

Er zijn twee soorten prostaatkanker, een agressieve, snelgroeiende soort en een minder agressieve, langzaamgroeiende soort. Veel hoogbejaarde mannen hebben de laatstgenoemde langzaamgroeiende soort prostaatkanker onder de leden. Bij sectie op overleden mannen blijkt 30% prostaatkanker te hebben terwijl dat, toen ze nog in leven waren, niet bekend was. De agressieve vorm komt meestal op jongere leeftijd voor.

Beloop en prognose

Prostaatkanker ontstaat meestal in het buitenste deel van de prostaat. Vervolgens kan de tumor zich uitbreiden naar de blaas en de plasbuis. Ook kunnen kwaadaardige cellen in de bloedbaan of de lymfebaan komen waardoor de tumor kan uitzaaien naar andere delen van het lichaam.

Wanneer de cellen zich verspreiden via het bloed zullen meestal uitzaaiingen ontstaan in het skelet, en later in lever, longen en bijnieren. Soms zaait de tumor uit naar de hersenen of andere delen van het lichaam.

Uitzaaiingen in het bot ontstaan eerst in de wervelkolom en het bekken. Bij uitgebreide uitzaaiingen in het skelet kan bloedarmoede ontstaan doordat het beenmerg verdrongen wordt en dus onvoldoende bloedcellen aan kan maken.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Lichamelijk onderzoek

Vergroting van de prostaat kan gemakkelijk gevoeld worden bij een zogenaamd ‘rectaal toucher’. Dit is een onderzoek waarbij de arts met de wijsvinger via de anus in de endeldarm van de patient voelt. Aan de voorkant kan de prostaat worden gevoeld als een amandelvormige bobbel. Bij prostaatkanker voelt de prostaat vaak hard en onregelmatig knobbelig aan.

Bloedonderzoek

Bij bloedonderzoek kan een verhoogd gehalte aan prostaatspecifiek antigeen (PSA) duiden op prostaatkanker. Als uitzaaiing heeft plaatsgevonden kan ook het prostaat specifiek zure fosfatase (PSZF) verhoogd zijn in het bloed. Als uitzaaiing naar de botten (bekken, wervelkolom) heeft plaatsgevonden zal ook het alkalische fosfatase verhoogd zijn in het bloed.

Als de PSA-waarde in het bloed verhoogd is zal meestal een prostaatbiopsie worden genomen.

Prostaatbiopsie

De diagnose kan alleen bevestigd worden met een biopsie van de prostaat. Hierbij wordt via de anus in de prostaat geprikt waarbij een kleine hoeveelheid prostaatweefsel wordt verkregen. Dit wordt door de patholoog-anatoom onder de microscoop onderzocht.

Als uit de prostaatbiopsie blijkt dat er sprake is van kanker van de prostaat zal de behandelend arts willen weten in hoeverre het gezwel is uitgebreid. Dit wordt gedaan met beeldvormend onderzoek.

Beeldvormend onderzoek

Met echografie van de prostaat kan het gezwel meestal goed in beeld worden gebracht.

Röntgenonderzoek van de longen en het bekken en de lendewervels wordt gedaan om te kijken of er uitzaaiingen zijn.

Stagering volgens het Tumor Node Metastasis(TNM)-classificatie systeem van prostaatkanker. Hierin worden de aard en omvang van achtereenvolgens prostaattumor zelf, uitzaaiingen in de lymfeklieren en uitzaaiingen op afstand vastgelegd.

Wat is de behandeling?

Prostaatkanker wordt behandeld door een uroloog. Er zijn twee behandelingen mogelijk, namelijk een operatie of bestraling. Elke behandeling heeft voor- en nadelen. De uroloog zal in overleg met de patiënt bepalen welke behandeling wordt gekozen. Soms zal een combinatie van behandelingen worden gekozen.

Operatie

Voordeel van een operatie is dat het gezwel wordt verwijderd uit het lichaam. Bijwerkingen die op kunnen treden zijn incontinentie (plas niet op kunnen houden) en impotentie (moeite met het krijgen van een erectie).

Bestraling

Hierbij wordt het gezwel bestraald. Vroeger werd bestraling altijd van buitenaf gedaan. Het nadeel daarvan is dat omliggende weefsels ook bestraald worden. Tegenwoordig wordt daarom steeds vaker gekozen voor bestraling in de prostaat zelf. Dit wordt ‘brachytherapie’ genoemd. Hierbij worden radioactieve bronnen in de prostaat zelf geplaatst. Schade aan omliggende weefsels is daardoor minder.

Beloop en prognose

Prostaatkanker is een kwaadaardige ziekte die, zonder behandeling, kan leiden tot de dood. De prognose is afhankelijk van het wel of niet uitgezaaid zijn van de ziekte. Uitzaaiingen vinden meestal plaats naar de lymfeklieren rondom de prostaat of via het bloed naar het bekken en/of de lendewervels. Uiteindelijk overlijdt 30% van de mannen met prostaatkanker aan de gevolgen van deze ziekte.

Engelse vertaling

prostate cancer

ICD10-code

C61


Gepubliceerd door: Simpto.nl
Datum van publicatie: 1 maart 2017
Auteur: Erwin Douwes
Laatst bijgewerkt op: 13 november 2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *