Wat is kraamvrouwenkoorts?

Kraamvrouwenkoorts is een infectie door bacteriën die optreedt bij vrouwen in de periode na de bevalling. De bron van de infectie is meestal de baarmoeder. Omdat de bacteriën vanuit de baarmoeder in het bloed terechtkomen is er sprake van een bloedvergiftiging (sepsis).

De medische naam voor kraamvrouwenkoorts is ‘maternale sepsis‘ of ‘puerperale sepsis’.

Wat is de oorzaak?

Meestal loopt de vrouw tijdens de bevalling besmetting met een bacterie op in het gebied van de vagina. Meestal gaat het om zogenoemde ‘groep-A-streptokokken’. Deze bacteriën kunnen afkomstig zijn van verloskundig of medisch personeel, maar ook van de huid of uit de anus van de vrouw zelf.

kraamvrouwenkoorts - streptokokken onder de microscoop
Streptokokken onder de microscoop

Doordat tijdens de bevalling het gebied van vagina en baarmoederhals oprekt kunnen bacteriën die zich in dat gebied bevinden makkelijk de baarmoeder bereiken. Er ontstaat dan een infectie van de baarmoeder (endometritis). Vanuit het ontstoken baarmoederslijmvlies kunnen de bacteriën makkelijk in het bloed terechtkomen. Als ze zich daar gaan vermenigvuldigen kan een bloedvergiftiging (sepsis) ontstaan.

Risicofactoren

Er zijn een aantal omstandigheden die de kans op het krijgen van kraamvrouwenkoorts verhogen, zoals langdurig gebroken vliezen, een keizersnede, het moeten verwijderen van de placenta (moederkoek) door de arts of verloskundige, een gescheurde baarmoeder (uterusruptuur) en operatieve verwijdering van de baarmoeder (hysterectomie).

Hoe vaak komt ‘t voor?

Jaarlijks krijgen in Nederland naar schatting 500-750 vrouwen kraamvrouwenkoorts.

Wat zijn de symptomen?

Kraamvrouwenkoorts kan tot de volgende klachten leiden:

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Er zijn verschillende onderzoeken die kunnen helpen bij het stellen van de diagnose.

Lichamelijk onderzoek

Bij mensen met bloedvergiftiging is meestal sprake van koorts, een snelle hartslag en een verlaging van de bloeddruk. Als de bloedvergiftiging ontstaat door een infectie van de baarmoeder is er meestal ook sprake van drukpijn in de onderbuik.

Laboratoriumonderzoek

Bloedonderzoek

Bij bloedonderzoek is de bloedbezinking meestal verhoogd. Hetzelfde geldt voor het CRP-gehalte van het bloed. Ook het aantal witte bloedcellen is vaak verhoogd. Dit wordt ‘leukocytose‘ genoemd.

Bloedkweek

De diagnose wordt bevestigd door in het bloed de aanwezigheid van bacteriën aan te tonen. Dit gebeurt door het bloed te kweken. Dit gebeurt op een microbiologisch laboratorium. In de bloedkweken zal de veroorzaker van kraamvrouwenkoorts – groep-A streptokokken – gaan groeien.

kraamvrouwenkoorts - bacteriekweek
bacteriekweek

Omdat het met bloedkweken niet altijd lukt om de bacterie aan te tonen zullen vaak ook andere kweken worden ingezet. Zo zullen vaak ook urine en slijm van de baarmoedermond en de vagina worden afgenomen om te kweken op bacteriën.

Wat is de behandeling?

Omdat kraamvrouwenkoorts een ernstige aandoening is zal behandeling plaatsvinden in het ziekenhuis. De behandeling wordt gedaan door een gynecoloog. Kraamvrouwenkoorts wordt behandeld met antibiotica. Zolang niet bekend is welke bacterie de klachten veroorzaakt zal een zogenaamd ‘breedspectrum antibioticum‘ worden gegeven, bijvoorbeeld amoxicilline-clavulaanzuur. Om ervoor te zorgen dat het middel direct in het bloed terechtkomt wordt het meestal via een infuus toegediend.

Zodra de uitslag van de kweken aantoont dat de klachten worden veroorzaakt door groep-A streptokokken zal de behandelend arts een antibioticum kiezen dat speciaal gericht is tegen deze bacteriën. Een voorbeeld van een dergelijk antibioticum is benzylpenicilline. Soms is het nodig om nog een tweede antibioticum erbij te geven. In dat geval kan bijvoorbeeld clindamycine worden bijgegeven. Voor het kiezen van de juiste antibiotica wordt vaak een internist of een medisch microbioloog geraadpleegd.

Verpleegkundigen en behandelaars van vrouwen met kraamvrouwenkoorts zullen maatregelen nemen om verdere verspreiding van de streptokokken-bacterie tegen te gaan.

Als de antibiotica niet goed werken kan de behandelend arts overwegen om met een operatie de gehele baarmoeder te verwijderen. Dit wordt ‘hysterectomie’ genoemd. Deze ingreep wordt gedaan om de bron van de infectie volledig weg te nemen.

Beloop en prognose

Kraamvrouwenkoorts is een ernstige ziekte die vroeger vaak dodelijk was. Tegenwoordig kan de aandoening goed worden behandeld met antibiotica.

De aandoening kan leiden tot diffuse intravasale stolling.

Preventie

Om besmetting van kraamvrouwen te voorkomen zijn hygiënische maatregelen van groot belang. Zo moeten behandelaars (verloskundigen, huisartsen, gynecologen, kraamhulpen) altijd hun handen goed wassen voordat ze met recent bevallen vrouwen in aanraking komen.

Engelse vertaling

puerperal sepsis

ICD10-code

O85

Historie

Sinds het einde van de 18de eeuw viel het Alexander Gordon op dat kraamvrouwenkoorts vrijwel altijd voorkwam bij vrouwen die door één en dezelfde arts of verloskundige waren geholpen bij de bevalling. Op dat moment was echter nog niet bekend dat er sprake was van besmetting met bacteriën. In 1846 werd door de Oostenrijkse arts Ignaz Semmelweis aangetoond dat het nemen van hygiënische maatregelen leidde tot een sterke afname van het aantal gevallen van kraamvrouwenkoorts.

kraamvrouwenkoorts - Dr Ignaz Semmelweis
Dr Ignaz Semmelweis (1818-1865)

Door het invoeren van hygiënische maatregelen als het grondig wassen van de handen door behandelaars daalde het aantal sterfgevallen aanzienlijk. Tientallen jaren later – in 1879 – ontdekte Louis Pasteur dat vrouwen met kraamvrouwenkoorts waren besmet met streptokokken. Weer veel later werden antibiotica ontdekt. Daarmee kon de aandoening eindelijk goed behandeld worden en daalde het aantal sterfgevallen verder.

Verder lezen / referenties

  • V. Dietz e.a., ‘Een pseudo-epidemie van kraamvrouwenkoorts’, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2003, 20 december; 147(51): pagina’s 2505-2508.
  • W.A. Schols e.a., ‘Kraamvrouwenkoorts: een oude vijand in een agressieve vorm’, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 1997, 27 september; 141(39): pagina’s 1841-1845.

Synoniemen voor kraamvrouwenkoorts zijn kraamvrouwensepsis, maternale sepsis, febris puerperalis, puerperale sepsis, sepsis door Streptococcus pyogenes, puerperale infectie met β-hemolytische groep-A-streptokokken (Streptococcus pyogenes)


Gepubliceerd door: Simpto.nl
Datum van publicatie: 16 mei 2016
Auteur: Erwin Douwes
Laatst bijgewerkt op: 24 november 2016

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *